Στο πεδίο της μάχης βρίσκει πολύ μεγαλύτερη αντίδραση απ' ό,τι περίμενε. Στο πεδίο της παγκόσμιας κοινής γνώμης έχει ηττηθεί σχεδόν ολοκληρωτικά. Οι οικονομικές κυρώσεις έχουν ήδη λυγίσει και θα οδηγήσουν με βεβαιότητα σε κατάρρευση την οικονομία της χώρας του και το ηθικό του λαού του. Αλλά και στο πεδίο της διεθνούς νομιμότητας ο Ρώσος πρόεδρος έχει μπει στο στόχαστρο και κυνηγιέται από παντού.

«Ας μη γινόμαστε κάποιοι εξ ημών βασιλικότεροι του βασιλέως...Ας κρατηθούμε στο ρόλο μας και στο χώρο μας και στο μέγεθός μας. Και στα κιλά μας, που λέμε». Με αυτά τα λόγια συνόψισε σε τηλεοπτική του συνέντευξη, ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης τη στάση του κόμματος του σε σχέση με τα γεγονότα στην Ουκρανία και την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης να συμμετάσχει στην ομάδα των χωρών που συνέδραμαν με πολεμικό υλικό τον αντιστεκόμενο ουκρανικό λαό.

Μετά τα τανκς και τις βόμβες, ή μάλλον μαζί με τα τανκς και τις βόμβες, η εικόνα. Τα όπλα του λεγόμενου «υβριδικού πολέμου». Βρίσκονται και στα πεδία των μαχών και στον χώρο διαμόρφωσης ενός «αφηγήματος» μέσα από την εικόνα, αληθινή ή ψεύτικη ή κατασκευασμένη. Δεν είναι διόλου τυχαίο που ο Πούτιν, χτύπησε τον πύργο επικοινωνιών, σταμάτησε το τηλεοπτικό σήμα και όλα δείχνουν ότι, με πεσμένα όλα τα άλλα φώτα, ετοιμάζει ευρείας κλίμακας επίθεση παραπληροφόρησης.

Λίγο οι δυσκολίες της συγκυρίας και της κυβέρνησης, λίγο η προοπτική της απλής, αλλά, όπως είδαμε πριν από λίγες μέρες, διόλου άδολης αναλογικής, λίγο ο κοινωνικός και δημοσκοπικός κατήφορος της αξιωματικής αντιπολίτευσης - και η ιδέα μιας «προοδευτικής διακυβέρνησης» διατηρείται στο προσκήνιο. Η ζωή όμως, άλλα δείχνει: H επικύρωση των εξοπλισμών από τη Γαλλία θύμισε ότι σε όλα τα βασικά θέματα όχι μόνο δεν υπάρχουν προϋποθέσεις σύμπραξης των προοδευτικών κομμάτων, αλλά μια τέτοια σύμπραξη κινείται στο χώρο του παραλόγου.

Τα όσα είπε πρόσφατα ο Νίκος Κωνσταντόπουλος είναι τα προφανή. Η απλή αναλογική για να έχει νόημα προϋποθέτει στοιχεία που αυτή τη στιγμή λείπουν πλήρως από την ελληνική πολιτική σκηνή, αλλά και από τις διαθέσεις του ΣΥΡΙΖΑ που την εισήγαγε. Οι επιδιώξεις της προηγούμενης κυβέρνησης ήταν ορατές εξαρχής: Δεν εισήγαγε αυτό το εκλογικό σύστημα για να κυβερνηθεί καλύτερα ή δημοκρατικότερα η χώρα, αλλά για να καταστεί δυσκολότερο να κυβερνηθεί.

Η Ελλάδα ξεπέρασε, χωρίς φυσικά να βγει αλώβητη, πολλές κρίσεις, αλλά τώρα κινδυνεύει ξανά, κι ίσως περισσότερο, από έναν πολύ ύπουλο συνδυασμό: βεβαιότητας ότι «τα δύσκολα είναι πίσω», χαλάρωσης και μαζί κόπωσης του πολιτικού συστήματος και της κοινωνίας. Αιχμή του δόρατος, η όξυνση. Πόσο μπορεί να αντέξει η Δημοκρατία, όταν μάλιστα ο χρόνος της όξυνσης μακραίνει και τα χτυπήματα πληθαίνουν;

Έναν μήνα μετά την επίσημη εμφάνιση τους και την άσκηση διώξεων για ορισμένες πράξεις τους, οι "θεματοφύλακες του Συντάγματος" συνεχίζουν να υφίστανται και να δρουν σαν να μη συνέβη τίποτα. Ή μάλλον σα να συνέβη υπόκωφα μια κανονικοποίηση τους, ένα γενικευμένο, από Πολιτεία και Κοινωνία, "δε βαριέσαι, άστα να παίξουν τα παιδιά". Κι ας μην είναι ούτε τόσο νέα, ούτε τόσο αθώα.

Για μια ακόμα φορά τα κόμματα αδίκησαν την πραγματικότητα, άρα και την κοινωνία, γύρω από το σημαντικότερο ζήτημα της εποχής. Η αξιωματική αντιπολίτευση με κραυγές και προσπάθεια πολιτικής εργαλειοποίησης μιας επιστημονικής μελέτης, την οποία, όσοι μίλησαν στο όνομα του ΣΥΡΙΖΑ, είτε δεν είχαν διαβάσει είτε δεν είχαν καταλάβει, ή και τα δύο. Έστω τώρα, μόλις κατακαθίσει ο αχός, ας γίνουν αυτά που πρέπει.

Τώρα που τέλειωσε η εσωκομματική διαδικασία του ΚΙΝΑΛ, μπορούμε να κοιτάξουμε και πίσω και μπροστά. Το πρώτο, και ίσως το μόνο καθαρό, στοιχείο ήταν η ταπείνωση που υπέστη ο πρώην Πρωθυπουργός. Την ίδια στιγμή οι υποψήφιοι του δεύτερου γύρου δεν διαμόρφωσαν και πειστικό πολιτικό σχέδιο για την επόμενη φάση. Βέβαια, υπάρχει ελπίδα στην επαύριον εκλογής μιας νέας ηγεσίας και μάλιστα μέσα από μαζική, και στους δυο γύρους, συμμετοχή.

Να λοιπόν που, μέσα στην παραζάλη του σφοδρού τέταρτου κύματος της πανδημίας και της προσπάθειας να γλιτώσουμε ένα ακόμα γενικό λοκντάουν, η περίφημη «υποχρεωτικότητα» του εμβολιασμού όχι μόνο επανέρχεται αλλά, για πρώτη φορά, συνδέεται και με χρηματικό πρόστιμο. Πολλά -νομικά και πολιτικά- θα μπορούσε κάποιος να πει ή να επαναλάβει, αλλά νομίζω ότι η ουσία βρίσκεται σε μιαν αποκάλυψη -την οποία κρατάω για το τέλος.

Με νέα διάταξη, αρκεί η διάδοση ειδήσεων που θεωρούνται - από το Κράτος; από τον Δικαστή; πάντως χωρίς θέσπιση του παραμικρού κριτηρίου - «ψευδείς», άρα τιμωρείται η έκφραση γνώμης. Το τι αποτελεί «ψευδή» και τι «αληθή» γνώμη είναι τεράστιο ζήτημα, που δεν μπορεί, και πάντως δεν είναι ορθό, να το «λύνει» ούτε η Πολιτεία, ούτε ο Δικαστής, ούτε ο Νόμος.

Ο οξύς «διάλογος» του Πρωθυπουργού με Ολλανδή δημοσιογράφο γύρω από τη μεταχείριση που επιφυλάσσει η Ελλάδα στους μετανάστες, σε συνδυασμό και με τις αντιδράσεις που αυτός ο «διάλογος» προκάλεσε, έχουν πολλαπλό ενδιαφέρον. Σε ένα βαθύτερο και, κατά τη γνώμη μου, κρισιμότερο επίπεδο θέτουν ερωτήματα για το τι πράγματι ισχύει σε ένα μέτωπο που καίει και συγχρόνως δοκιμάζει την ελληνική πολιτική και την ελληνική κοινωνία: το μεταναστευτικό.

Στο μέτωπο της πανδημίας, βρισκόμαστε μπροστά σε μια τρομερή -τρομερά επικίνδυνη, απρόβλεπτη και αντιφατική- εξέλιξη. Από τη μία πλευρά, ο εμβολιασμός, σε όποιο μέρος του κόσμου κι αν έφτασε σε ικανοποιητικό επίπεδο, έχει αποδείξει την αποτελεσματικότητα και την αντοχή του. Από την άλλη -και αυτή είναι δυστυχώς η πλευρά που κυρίως βλέπουν και νιώθουν οι κοινωνίες-, η πανδημία όχι μόνο δεν έχει εξαλειφθεί, αλλά καλπάζει με έναν νέο τρόπο.

Η συζήτηση περί της επόμενης μέρας στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΚΙΝΑΛ, ενόψει της εκλογής του νέου Προέδρου σε έναν μήνα, δημιουργεί περισσότερο έκπληξη παρά πικρία. Για ποιο λόγο να προκαλείται, σχεδόν να διεκδικείται από κάποιους, η τόσο γρήγορη μετάβαση από τη συγκίνηση και την ενότητα στη διύλιση του διαδικαστικού κώνωπα; Ποιον συμφέρει η μετατροπή της θεμιτής διεκδίκησης της προεδρίας σε μάχη χαρακωμάτων;

Ο χώρος της ελληνικής κεντροαριστεράς έχει, αυτές τις μέρες, περισσότερο από ποτέ, ανάγκη σοβαρότητας. Συνέβη ένα δραματικό, με την κυριολεκτική έννοια, γεγονός, το οποίο δεν πρέπει με κανένα τρόπο να αφεθεί να δώσει αφορμή, σε πρόσωπα και δυνάμεις εντός κι εκτός της παράταξης, να ευτελίσουν όχι μόνο την διαδικασία για την εκλογή νέου αρχηγού, αλλά ολόκληρη την προσπάθεια για πολιτική ανάκαμψη.

Δεν είναι η υποχρεωτικότητα. Ούτε καν η πανδημία. Το μεγάλο στοίχημα του φθινοπώρου είναι η κοινωνική συνοχή. Και περνάει πρώτα και κυρίως από τα σχολεία. Όλοι βλέπουμε ότι έχουμε φτάσει κοντά σε δυο όρια: υπομονής και δυνατότητας αλλαγής στάσης από τους ανεμβολίαστους. Η εξάντληση της πρώτης μπορεί να ρίξει ολόκληρη την κοινωνία βορά στους δεύτερους.

Πότε οι πεποιθήσεις δικαιολογούν διακινδύνευση ζωής; Aρμόζει άραγε σχετικές με τον εμβολιασμό πεποιθήσεις να οδηγούν σε τόσο ακραία ατομική και συλλογική διακινδύνευση; Θα μπορούσε κανείς να ελπίζει ότι τις μέρες που πέθανε ένας Μεγάλος Έλληνας, από φυσικά αίτια, τα ερωτήματα αυτά θα έβρισκαν συναινετικές απαντήσεις. Αυτό δυστυχώς δεν συμβαίνει. Για κάποιους συμπολίτες μας, αυτά που μας χωρίζουν είναι πάνω από αυτά που μας ενώνουν, πάνω κι από την ίδια τη ζωή.

H αίσθηση του ορθού που απορρέει από όλες τις πηγές, δεν απαλλάσσει τις δημοκρατικές κυβερνήσεις από το καθήκον να συνεχίσουν να προσπαθούν, αν όχι να πείσουν, πάντως να διαφωτίσουν, τους πολίτες που επιμένουν να αρνούνται να εμβολιαστούν. Το καθήκον αυτό απορρέει από την ίδια τη φύση της δημοκρατίας: το κράτος απευθύνεται σε όλους, ακόμα σε εκείνους με τους οποίους διαφωνεί.

Η έννοια της πολυπόθητης «κανονικότητας», που είχε ποντάρει φέτος στο συνδυασμό ζεστών θερμοκρασιών και εκτεταμένων εμβολιασμών, τίθεται, για μια ακόμα φορά, σε αμφισβήτηση, στη χώρα μας και διεθνώς. Η κατάσταση μοιάζει αν όχι αδιέξοδη, πάντως διαρκώς ανακυκλούμενη. Το δίλημμα είναι σαφές: χωρεί "κανονικότητα" υπό τη δαμόκλειο σπάθη νέων (διαρκών;) lockdown;

Η «εξώδικη δήλωση» του συνδικαλιστικού οργάνου των εργαζομένων στα δημόσια νοσοκομεία, σχετικά με τον υποχρεωτικό εμβολιασμό, ξεπερνά κατά πολύ τα στενά όρια μιας ανακοίνωσης, ή μιας διεκδίκησης. Η αυτοσυγκράτηση είναι αρετή, αλλά η ανάδειξη της αλήθειας ακόμα μεγαλύτερη: Η συγκεκριμένη ανακοίνωση-δήλωση δεν δείχνει απλώς ανευθυνότητα, αγγίζει τα όρια της βλαπτικής επιδίωξης, δηλαδή εγκληματικής ανευθυνότητας.

Εν μέσω θέρους και καύσωνα, δημόσια αλλά σχεδόν ανεπαίσθητα, όπως ταιριάζει σε μια σχέση που έχει αναπτυχθεί από χρόνια, ξετυλίγεται η απόπειρα για εισδοχή στην τρίτη φάση «κανονικοποίησης» της 17Ν. Και οι τρεις φάσεις της «επιχείρησης κανονικότητα» έχουν τη σφραγίδα ενός πολιτικού χώρου: Εκείνου που ξεκίνησε με θεμέλια τις «συλλογικότητες», το «δικαιωματισμό», τις «ανατρεπτικές δράσεις» και τον «αριστερό ριζοσπαστισμό», μετεξελίχθηκε σε κόμμα επίσημης διαμαρτυρίας πρώτα και εξουσίας στη συνέχεια.

Καίγοντας ένα-ένα τα καράβια που θα μπορούσαν να τον φέρουν στις ακτές της κοινής προσπάθειας κανείς δε θα μπορούσε να ζητά συναίνεση από ένα κόμμα που δεν συμφωνεί ούτε με τον εαυτό του, ο ΣΥΡΙΖΑ δείχνει το πρόσωπό του: είναι, και πάντως θα ήθελε να είναι, το κόμμα της άρνησης -όχι μόνο του εμβολιασμού αλλά και της ευθύνης. Αλιεύοντας τις ψήφους μιας «νέας αγανάκτηση» ρίχνει στη θάλασσα τις όποιες προσπάθειες «κανονικοποίησής» του.

Η χτεσινή απόφαση του Ισπανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου που έκρινε αντισυνταγματικό τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση της χώρας αντιμετώπισε το πρώτο κύμα της πανδημίας (Μάιος - Ιούνιος), θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι δικαιώνει όσους υποστηρίζουν ότι ο περιορισμός των ελευθεριών λόγω πανδημίας ήταν υπερβολικός. Όσοι τη διαβάσουν όμως δεν θα δυσκολευθούν να αντιληφθούν ότι το δικαστήριο κάνει ένα μάθημα δικαίου κι όχι ένα μάθημα αρνητισμού ή αντιεμβολιασμού.

Ενώ το μπρος-πίσω στη μάχη κατά του ιού αποτελεί ήδη μέρος, κι όχι παρέκβαση, της «νέας κανονικότητας», όπως μας υπενθυμίζει η εμφάνιση της πιο επικίνδυνης μετάλλαξης και η βεβαιότητα και για άλλες μεταλλάξεις και αναζωπυρώσεις, την ίδια στιγμή, πριν καν περάσουμε στην μετά-την-πανδημία εποχή, βλέπουμε, και βιώνουμε, βαθιές και διαμορφωτικές του μέλλοντος αλλαγές.