Η μία μετά την άλλη οι ευρωπαϊκές ηγεσίες κλυδωνίζονται και αχνοφαίνεται ο κίνδυνος μιας πιθανής κρίσης με επίκεντρο την Ιταλία, που ίσως αποτελέσει τη χειρότερη αναταραχή στην ιστορία του ευρώ. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερο ταλέντο στην πολιτική ανάλυση για να γίνει αντιληπτό ότι αυτό το τοπίο είναι προνομιακός χώρος για κοινωνικές αντιδράσεις, τυφλές εκρήξεις και τροφοδότηση λαϊκιστικών κινημάτων κάθε μορφής που θα οδηγούν σε κοινωνικό κατακερματισμό και πολιτική αποσταθεροποίηση. Μοιάζει με το καλύτερο δώρο στον Β. Πούτιν.

Οι εκλογές στο τέλος της τετραετίας συνεπάγονται αναμφίβολα κάποια ρίσκα. Η κυβέρνηση το πήρε το ρίσκο. Όσο για την αντιπολίτευση, «αγοράζει» χρόνο. Το θέμα είναι πως θα τον αξιοποιήσει. Αν ο ΣΥΡΙΖΑ επιδιώξει να παίξει με την αγωνία της κοινωνίας, χωρίς πειστικές λύσεις, η απόστασή του από αυτήν θα μεγαλώσει. Όσο για το ΠΑΣΟΚ, η προϋπόθεση είναι να δείξει ότι διαθέτει σύγχρονες προτάσεις, πως είναι δύναμη εθνικής ευθύνης.

Σε μια εποχή έξαρσης της ακρίβειας, η αξιωματική αντιπολίτευση δεν καταφέρνει να διεκδικήσει την «αρνητική» ψήφο. Ακόμη και αν δεν γίνουν πρόωρες εκλογές και ακολουθήσει ένας βαρύς οικονομικός χειμώνας, είναι πιθανότερο να υπάρξουν άλλες δυνάμεις, ικανές να εκφράσουν αυτό το νέο ρεύμα δυσαρέσκειας και όχι ο ΣΥΡΙΖΑ που μοιάζει στάσιμος.

Η πρωτιά του πρωθυπουργού στο ερώτημα «ποιος μπορεί να αντιμετωπίσει καλύτερα θέματα εξωτερικής πολιτικής και άμυνας», είναι αδιαμφισβήτητη. Οποιαδήποτε εξέλιξη σε αυτό το θέμα, επηρεάζει αναπόφευκτα τις πολιτικές διεργασίες. Αν η κλιμάκωση της τουρκικής επιθετικότητας συνεχίσει να αντιμετωπίζεται με την ίδια αποφασιστικότητα και ψυχραιμία, το γεγονός θα προσμετρήσει στα θετικά της κυβέρνησης, φέρνοντας πιο κοντά τις πρόωρες εκλογές.

Mε την ολοκλήρωση των εργασιών του Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ τελείωσε ένας ολόκληρος κύκλος. Το κλίμα από την εκλογή του Ν. Ανδρουλάκη, η οργανωτική προσπάθεια δεν αρκούν για να διασφαλίσουν μια ανοδική πορεία του ΠΑΣΟΚ. Είναι εύκολη η πορεία στο επόμενο διάστημα; Ασφαλώς όχι. Αν έπρεπε να πούμε κάτι συνθηματολογικά, αυτό θα ήταν το «Τώρα είναι η ώρα της Πολιτικής», της κατάθεσης εναλλακτικής πρότασης και συγκεκριμένων μεταρρυθμιστικών προτάσεων. Αυτό λείπει αυτή τη στιγμή και όσο αυτό παραμένει αυτό το κενό, θα κοστίζει. 

Τα απόνερα της πανδημίας, ο πόλεμος και το πληθωριστικό κύμα, «ανακατεύουν» τους πολιτικούς συσχετισμούς παντού στην Ευρώπη τροφοδοτώντας ανατροπές. Στην Ισπανία το Κεντροδεξιό PP μείωσε τη διαφορά από τους Σοσιαλιστές. Στην Γερμανία το ηττημένο CDU/CSU προηγείται του τρικομματικού κυβερνώντος συνασπισμού. Στις εξαιρέσεις, η Ελλάδα, όπου η εικόνα έχει «παγώσει», με τη διαφορά μεταξύ ΝΔ και ΣΥΡΙΖΑ να διευρύνεται.

Από επικοινωνιακή άποψη το Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ ήταν επιτυχημένο. Προβλήθηκε πολύ. Ήταν μαζικό. Όμως αυτά κρατούν ως κλίμα κάποιες μέρες. Αυτό που μένει είναι αν μπήκαν τα θεμέλια για το μέλλον και αυτά είναι η αποσαφήνιση της φυσιογνωμίας, οι απαντήσεις για το παρόν και το μέλλον, οι απαντήσεις στα προβλήματα της κοινωνίας και της χώρας. Από αυτή την άποψη, πολλά ερωτήματα έμειναν μετέωρα, αναπάντητα. Σε πολλά σημεία υπάρχει απροσδιοριστία.

Η ιστορική και εξαιρετικής πληρότητας και ποιότητας ομιλία Πρωθυπουργού στο Αμερικανικό Κογκρέσο μούδιασε κομματικούς αντιπάλους. Άλλοι μίλησαν με αμετροέπεια για μια ομιλία που κατέθεσε το σύνολο των εθνικών θέσεων συνδυασμένες με τις νέες διεθνείς προκλήσεις. Άλλοι έκαναν ότι δεν κατάλαβαν τι έγινε την ίδια στιγμή που η ομιλία αυτή είχε τεράστιο διεθνή αντίκτυπο και έκανε τις τουρκικές εφημερίδες και τους Τούρκους αξιωματούχους να παραληρούν και άλλοι κατέφυγαν σε μια μεμψιμοιρία μην τυχόν και χαρακτηριστούν «Μητσοτακικοί».

Ας μην υπάρχουν ψευδαισθήσεις. Στο διάστημα προς τις εκλογές θα ζήσουμε ένα κρεσέντο λαϊκισμού. Η απάντηση πρέπει να είναι με την προώθηση πολιτικών που αφαιρούν οξυγόνο από τον λαϊκισμό, που πείθουν ότι κανείς Έλληνας δεν θα μείνει απροστάτευτος, που δεν θα επιτρέπουν σε ζαλισμένους και σε κατάσταση αδυναμίας πολίτες να αναζητήσουν λύση σε «μεσσίες», για τους οποίους δύσκολα ξεχωρίζει κανείς την πολιτική τους προέλευση.

Η επιτυχία του Μακρόν να ενώσει τμήματα της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς απέναντι στον λαϊκισμό συμβολίζει την νίκη στην μάχη της νέας πραγματικότητας. Αυτή ανάμεσα στην πρόοδο και την οπισθοδρόμηση, το κεντρικό πλέον πολιτικό δίλημμα. Ίδιο είναι και το στοίχημα για τον Κυριάκο Μητσοτάκη στην Ελλάδα.

Τη θέλουμε τη Δύση, αυτό είναι σίγουρο. Τη θέλουμε γιατί ίσως «αυτή μπορεί να μας σώσει». Την ίδια ώρα όμως θέλουμε να είμαστε και ολίγον Πούτιν και «με Βορρά, Ανατολή και Δύση» και καλό θα ήταν να παρακολουθούμε την καταστροφή μιας χώρας, τον ετσιθελισμό ενός ολοκληρωτικού ηγέτη «τηρώντας κατάλληλη ουδετερότητα».

Αλήθεια ποιος πίστευε πριν τριάντα δύο μήνες ότι η νέα κυβέρνηση που αναδεικνυόταν πανηγυρικά, εκφράζοντας το λαϊκό αίτημα αλλαγής πορείας, θα έπεφτε πάνω στα ναρκοπέδια του μεταναστευτικού, μιας προσπάθειας τουρκικής εισβολής στον Έβρο, συνεχούς προκλητικότητας από τη γείτονα, της πανδημίας, της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, της ενεργειακής κρίσης και εντέλει της ακρίβειας; Σήμερα, μια από τις σοβαρές οικονομικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών πιέζει και αυτό επιφέρει πολιτικές μετατοπίσεις.

Από δυνάμεις που φαίνεται να μην τα έχουν καλά με τη Δημοκρατία, τους θεσμούς, το Κράτος Δικαίου, τον Διαφωτισμό, τον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό, έως ακροδεξιοί που θαυμάζουν τον «τσαμπουκά και ετσιθελισμό του Πούτιν», όσο και δυνάμεις που τα ρωσικά τανκς τους συγκινούν μιας και για το καλό του λαού εισέβαλαν - ως σοβιετικά τότε τανκς - σε Ουγγαρία, Τσεχοσλοβακία, Πολωνία. Στο χώρο των θαυμαστών του Βλαδίμηρου συναντιώνται όλοι εκείνοι που με ευκολία «πυροβολούν» ανά πάσα στιγμή τη Δύση, μέχρι όσοι εγείρουν ερωτηματικά για την καθαρή θέση που πήρε η Ελλάδα.

Δύο έρευνες την τελευταία εβδομάδα κατέγραψαν το κοινωνικό κλίμα και τους πολιτικούς συσχετισμούς με ποσοστά που βρίσκονται πολύ κοντά. Το πρόβλημα της ακρίβειας επιλέγεται πρώτο και με μεγάλη διαφορά από τους πολίτες ως το βασικό πρόβλημα που τους απασχολεί. Ωστόσο, το πολιτικό συμπέρασμα αυτή τη στιγμή είναι σαφές. Οι πολίτες στηρίζουν την κυβέρνηση ή εν πάση περιπτώσει την επιλέγουν μέχρι και σήμερα τη ΝΔ και βασικά τον Κυριάκο Μητσοτάκη ως την πιο αξιόπιστη δύναμη να κυβερνήσει.

Οι τεκτονικές πλάκες του πολιτικού συστήματος κινούνται ξανά. Το ενδιαφέρον των δημοσκοπήσεων δεν βρίσκεται μόνο στην διαφορά ΣΥΡΙΖΑ-ΚΙΝΑΛ, όσο κυρίως στα ποιοτικά στοιχεία πίσω από τα ποσοστά, αναδεικνύοντας τις αιτίες για την ανακατανομή δυνάμεων στον χώρο της Κεντροαριστεράς. Χαρακτηριστικό, το ερώτημα για την αντιπολιτευτική τακτική, η οποία στην περίπτωση του Αλ. Τσίπρα κινείται κοντά στο 10% όσον αφορά τη κοινή γνώμη, έναντι 12% του Ν.Ανδρουλάκη.

Στο επόμενο διάστημα θα γνωρίσουμε ένα παροξυσμό επιθέσεων και αυτό δεν θα οφείλεται μόνο στην αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ να αλλάξει. Θα οφείλεται στην τάση που έχει αρχίσει να διαφαίνεται, της συνεχιζόμενης συρρίκνωσης των ποσοστών του, σε συνδυασμό με την εμφάνιση ενός νέου παίκτη στον χώρο της Κεντροαριστεράς. Όσο αυτά θα φαίνονται, τόσο η ηγεσία του θα καταφεύγει όλο και πιο συχνά και βίαια στην λύση του χτυπήματος των εταιρειών δημοσκοπήσεων. Θα είναι «λύση» για να κρατήσει την όποια συσπείρωση μπορεί.

Υπάρχουν φθορές στην κυβέρνηση με αφορμή τη διαχείριση της πανδημίας, την ακρίβεια και τη μεταρρυθμιστική της άπνοια, όπως και στον ΣΥΡΙΖΑ λόγω της επιμονής του στην άσφαιρη καταγγελτική τακτική. Αν και μένει να ακούσουμε τις θέσεις του, ο Ν. Ανδρουλάκης είναι άφθαρτος, ενώ έχει διαμορφώσει ένα δίκτυο, όπως φάνηκε από τη σαρωτική του επικράτηση. Αυτήν ακριβώς τη «τακτική Μάο», μπορεί να ακολουθήσει και οδεύοντας προς τις βουλευτικές εκλογές.

Στη νέα χρονιά θα πρέπει η κυβέρνηση να επιβεβαιώσει ότι είναι υψηλών προσδοκιών, να θυμηθεί τις καλύτερες στιγμές της στη διαχείριση της πανδημίας, να ζωντανέψει το μεταρρυθμιστικό αφήγημα που την ανέβασε στην εξουσία. Να δείξει ότι «πιάνει τον ταύρο από τα κέρατα», να εγγυηθεί αυτό που κρίνει πάντα τις εκλογές, δηλαδή «την τσέπη». Ξημερώνει μια περίοδος υψηλών αβεβαιοτήτων, που οι εξελίξεις θα καθορίσουν και τους νέους πολιτικούς συσχετισμούς πολλώ δε μάλλον αν οι εκλογές γίνουν το 2022.

Οι φθορές που εμφανίζει η κυβέρνηση, μαζί με την πλήρη αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ να παρουσιαστεί ως δύναμη, ικανή να ξεπεράσει τον εγγενή λαϊκισμό του, δημιουργούν ανάγκες πολιτικής εκπροσώπησης. Αν το ΚΙΝΑΛ αποδείξει ότι μπορεί να διαδραματίσει αυτό τον ρόλο, τότε θα δούμε σημαντικές αλλαγές, πρώτα απ' όλα στο συσχετισμό δύναμης ΣΥΡΙΖΑ-ΚΙΝΑΛ.

Γίνονται εκλογές στο ΚΙΝΑΛ, πραγματοποιείται μια έκρηξη συμμετοχής από 270.000 πολίτες, περνάει πρώτος καθαρά ο Νίκος Ανδρουλάκης με 9% διαφορά από τον πρώην πρωθυπουργό, ο οποίος στο νήμα πήρε τη δεύτερη θέση από τον Α. Λοβέρδο και βρίσκουν ότι ο κατάλληλος τίτλος είναι: «Δημοσκοπήσεις και Λοβέρδος οι μεγάλοι χαμένοι». Φαίνεται ότι για κάποιους το πρόβλημα δεν είναι ειδικά οι έρευνες για το ΚΙΝΑΛ, είναι οι έρευνες γενικώς.

Λίγες ώρες έμειναν μέχρι να ανοίξουν οι κάλπες για τις εκλογές στο ΚΙΝΑΛ. Από τα αποτελέσματα της πρώτης Κυριακής θα εξαρτηθεί και το αποτέλεσμα του β' γύρου. Αν κάποιος πάρει πρωτιά με διακριτή διαφορά, αυτό θα σηματοδοτήσει μια δυναμική που μαζί με την αναμενόμενη μείωση 25%-30% της συμμετοχής τη μεθεπόμενη Κυριακή, ανοίγει τον δρόμο της τελικής επικράτησης.

Ένα μείζον ακατανόητο έλλειμμα που είχε το debate των υποψηφίων για την προεδρία του ΚΙΝΑΛ ήταν η απουσία του Γιώργου Παπανδρέου. Και το μεν debate πέτυχε όσο πέτυχε, η απουσία του όμως συνεχίζει να αποτελεί πολιτικό και επικοινωνιακό λάθος που από μόνο του τροφοδοτεί ερωτηματικά. Είχε κάθε λόγο να δώσει το παρών, να δείξει σεβασμό στον διάλογο και να διεκδικήσει ψήφους.

Η προαναγγελία ανατροπών στο πολιτικό σκηνικό, όπως κάποιοι ισχυρίζονται ότι θα δούμε, δείχνει να είναι ευχή ή και ευφυολόγημα, παρά πραγματικότητα. Κάθε άλλη εκτίμηση βρίσκεται εκτός ελληνικής πραγματικότητας αυτή τη στιγμή, με βάση πάντα τις δημοσκοπήσεις και τη νηφάλια ανάλυση των ευρημάτων τους.

Σε καμία χώρα της Ευρώπης δεν θα βρεις τέτοιο συνδυασμό. Από τη μια, ένα σταθερά υψηλό ποσοστό ανορθολογιστών, συμομωσιολόγων, δεξιών και αριστερών «αντισυστημικών». Είναι οι ίδιοι που έντεκα χρόνια τον δήλωναν στις δημοσκοπήσεις ότι μας ψεκάζουν για να μας πείσουν ότι η Ελλάδα είναι υπερχρεωμένη. Από την άλλη, μια αξιωματική αντιπολίτευση που αρχικά είχε φτάσει στο σημείο να αμφισβητήσει την ίδια την ύπαρξη του εμβολίου προκείμενου να κατηγορήσει την κυβέρνηση ότι κάνει «εμπόριο ελπίδας».